Ewelina Dalik | Architektura sensu

💡O mnie

Pomiędzy bodźcem a reakcją istnieje przestrzeń, w której tkwi moc wyboru odpowiedzi. To właśnie tam ukryty jest rozwój i nasza prawdziwa wolność. ~ Viktor Frankl (parafraza)

W ramach butikowej oferty consultingowej tworzę warsztaty, procesy rozwojowe i autorskie modele pracy. Wspieram ludzi i organizacje w rozpoznawaniu tego, co wcześniej pozostawało nienazwane, bez przedwczesnego upraszczania i redukowania złożoności doświadczenia.

https://www.linkedin.com/in/ewelinadalik/

Applied Sensemaking: Developmental & Organizational

Proces, w którym człowiek lub organizacja zaczyna widzieć nie tylko problemy i decyzje, ale także sposób, w jaki tworzy znaczenie, interpretuje doświadczenie i organizuje własne działanie.

Metapoznanie to zdolność do świadomej refleksji nad własnym procesem myślenia.

Proces ten służy przede wszystkim budowaniu pojemności poznawczej (cognitive capacity) oraz optymalizacji przetwarzania informacji (information processing). Ułatwia to mózgowi zarządzanie ograniczonymi zasobami pamięci roboczej w obliczu chaosu i złożoności, chroniąc system przed przeładowaniem informacyjnym.

Rozwija się poprzez trzy powiązane, ale odrębne umiejętności operacyjne, które wspólnie tworzą architekturę świadomej refleksji:

SensemakingMeaning-makingReasoning skills

Sensemaking to proces nadawania sensu niejednoznacznym, złożonym sytuacjom, w których znaczenie wyłania się dopiero wtedy, gdy spojrzymy wstecz na to, co już się wydarzyło.

Poniżej uwzględniono siedem właściwości definiujących ten proces wg. Weick, K. E. (1995). Sensemaking in Organizations:

1. Zakorzenienie w tożsamości (grounded in identity): to, kim jesteśmy, określa to, co w ogóle zauważamy.

2. Retrospektywność (retrospective): sens nadajemy dopiero, gdy patrzymy wstecz (nie powstaje on w trakcie samego doświadczenia).

3. Współtworzenie środowiska poprzez działanie (enactive of sensible environments): nasze działania częściowo tworzą sytuację, którą potem interpretujemy jako zastaną.

4. Wymiar społeczny (social): nawet samotna refleksja jest kształtowana przez rzeczywistą lub wyobrażoną obecność innych.

5. Ciągłość (ongoing): nadawanie sensu to nieprzerwany proces, nie seria zamkniętych zdarzeń.

6. Koncentracja na wyodrębnionych sygnałach (focused on extracted cues): skupiamy się na wybranych sygnałach, a nie na całej dostępnej informacji.

7. Wiarygodność zamiast dokładności (plausibility rather than accuracy): liczy się interpretacja wystarczająco wiarygodna do działania, nie obiektywna dokładność.

• Natężenie ciągłości (ongoing) zależy od formatu konkretnego zlecenia: im dłuższy proces, tym pełniejsze pokrycie.

Meaning-making to proces przypisywania głębszego znaczenia doświadczeniu, czyli nie tylko rozpoznania, co się wydarzyło, ale zrozumienia, dlaczego to ważne i jak kształtuje to, kim się stajemy.

Poniżej uwzględniono cztery właściwości definiujące ten proces wg. Bruner, J. (1990). Acts of Meaning oraz Pratt, M. G. & Ashforth, B. E. (2003):

1. Orientacja prospektywna: pomaga zrozumieć, dlaczego coś ma znaczenie, a nie tylko po prostu się dzieje.
2. Wymiar afektywny, nie tylko poznawczy, który integruje emocje i motywacje, jednocześnie kształtując tożsamość, nie tylko rozumienie sytuacji.
3. Konstrukcja narracyjna: doświadczenie zyskuje znaczenie, gdy może zostać włączone w szerszą, spójną historię o sobie.
4. Powiązanie z celem i przynależnością wiąże się z poczuciem sensu pracy oraz zaangażowaniem.

Reasoning skills to zdolność do koordynowania coraz większej liczby zmiennych i relacji jednocześnie.

Cztery elementy sprzyjające rozwojowi takich umiejętności wg Thornton, A. M. A. (2023). Facing the Complexity Gap:

1. Zaprojektowane napięcie (disorienting dilemma) to skonstruowana sytuacja, w której dotychczasowe założenia przestają wystarczać.
2. Elevated sensemaking przez dialog, czyli wspólne przetwarzanie napięcia z innymi, dzięki czemu własna rama interpretacyjna staje się widoczna jako jedna z możliwych.
3. Normalizacja dyskomfortu emocjonalnego (edge emotions) oznacza traktowanie zagubienia i frustracji jako naturalnych elementów tego procesu.
4. Zasady budowy grupy rówieśniczej: różnorodność, podobieństwo, wzajemne wyzwanie i wsparcie oraz konsekwencja spotkań tworzą strukturę, w której wszystkie trzy elementy mogą współgrać.

Dlaczego warto rozwijać zdolność metapoznania?

• Według Future of Jobs Report 2025 Światowego Forum Ekonomicznego najważniejszą kompetencją na świecie jest myślenie analityczne. Nie rozwija się ono w próżni: towarzyszą mu rezyliencja, elastyczność, zwinność, motywacja i samoświadomość.
• Raport McKinsey Health Institute “The Human Advantage: Stronger Brains in the Age of AI” przedstawia metapoznanie jako jedną ze zdolności wyższego rzędu, których sztuczna inteligencja wciąż nie potrafi zastąpić.
• OECD w swojej ramie edukacyjnej Learning Compass 2030 stawia metapoznanie jako fundament, na którym opierają się wszystkie inne kompetencje uczenia się przez całe życie.
• W raporcie PARP Rynek pracy, edukacja, kompetencje z 2025 roku te przesunięcia zostały przedstawione w kontekście krajowym.
• Cedefop w raporcie Mózg zamiast mięśni prognozował podobny kierunek dla całej Europy: mniej zadań rutynowych, więcej pracy społecznej i intelektualnej.

Systematyczne budowanie w czasie większej pojemności poznawczej to przede wszystkim powtarzalna praktyka, dzięki której zyskujesz (zarówno w ujęciu indywidualnym, jak i systemowym) zdolność do dostrzegania wzorców, rozumienia wzajemnych zależności, poddawania refleksji własnych założeń oraz podejmowania bardziej świadomych decyzji w warunkach złożoności i niepewności.